Rahim şekil bozuklukları (uterin anomaliler), rahmin anne karnındaki gelişimi sırasında ortaya çıkan yapısal farklılıklardır. Rahim, iki ayrı kanalın birleşmesiyle oluşur; bu birleşme ya da birleşme sonrası aradaki perdenin erimesi tam gerçekleşmediğinde farklı şekiller ortaya çıkar.

Kadınların küçük bir bölümünde görülür. Çoğu kadın hiçbir şikayet yaşamaz ve varlığından habersizdir. Ancak tekrarlayan düşük ya da erken doğum öyküsü olan kadınlarda görülme sıklığı belirgin şekilde artar.

Başlıca Tipleri

Septat Uterus (Perdeli Rahim)

En sık görülen tiptir. Rahmin dış yapısı normaldir, ancak iç boşluğu bir perde ile ikiye ayrılmıştır. Bu perde damarlanması zayıf bir dokudur; embriyo bu bölgeye tutunursa yeterli beslenemez.

Gebelik açısından en olumsuz etkisi olan tip budur. Aynı zamanda cerrahi olarak en kolay düzeltilebilen tiptir, bu nedenle tanınması önemlidir.

Bikornuat Uterus (Çift Boynuzlu Rahim)

Rahmin üst kısmı kalp şeklinde girinti yapar, iki ayrı boynuz görünümü oluşur. Gebelik genellikle mümkündür, ancak erken doğum ve bebeğin makat gelmesi riski artabilir. Cerrahi düzeltme nadiren gerekir.

Unikornuat Uterus (Tek Boynuzlu Rahim)

Rahmin yalnızca bir yarısı gelişmiştir, hacmi normalden küçüktür. Erken doğum ve gelişme geriliği riski daha yüksektir. Bu tipte böbrek anomalileri de eşlik edebileceği için idrar yolları görüntülemesi önerilir.

Uterus Didelfis (Çift Rahim)

İki ayrı rahim ve genellikle iki ayrı rahim ağzı bulunur. Bazen çift vajina da eşlik eder. Şaşırtıcı biçimde gebelik sonuçları çoğu zaman iyidir.

Arkuat Uterus

Rahmin üst kısmında hafif bir girinti vardır. Normalin bir varyantı olarak kabul edilir ve genellikle gebeliği etkilemez, tedavi gerektirmez.

Belirtileri

Çoğu kadında belirti yoktur. Görülebilecek şikayetler:

• Tekrarlayan düşükler (özellikle ilk üç ayda)
• Erken doğum öyküsü
• Bebeğin makat ya da yan duruşta olması
• Şiddetli adet ağrısı (özellikle kanamanın engellendiği tiplerde)
• Adet kanının dışarı atılamadığı durumlarda döngüsel şiddetli ağrı
• Gebe kalamama (daha az sıklıkla)

Tanı Yöntemleri

1. Üç boyutlu ultrason: Günümüzde ilk tercih edilen yöntemdir. Girişimsel değildir ve rahmin hem iç boşluğunu hem dış hatlarını gösterdiği için tipler arasında ayrım yapmayı sağlar.
2. Rahim filmi (HSG): İç boşluğu gösterir, ancak dış hatları göstermediği için septat ve bikornuat ayrımını tek başına yapamaz.
3. MR: Karmaşık olgularda ve cerrahi planlamada kullanılır.
4. Histeroskopi: Rahim içinin doğrudan görülmesini sağlar; septum varsa aynı seansta kesilebilir.
5. Laparoskopi: Dış hatları değerlendirmek için, gerektiğinde histeroskopi ile birlikte uygulanır.

Tanının doğru konması tedavi kararını doğrudan etkiler; septat ile bikornuat rahmin karıştırılması gereksiz ya da yanlış cerrahiye yol açabilir.

Tedavi

Tedavi kararı üç soruya göre verilir: Anomali hangi tip? Gebelik sorunu yaşanıyor mu? Başka bir neden var mı?

• Belirti yoksa ve gebelik sorunu yaşanmıyorsa genellikle tedavi gerekmez. Rastlantısal saptanan arkuat ya da hafif anomaliler takip edilir.
• Septat uterus ve tekrarlayan düşük öyküsü varsa histeroskopik septum rezeksiyonu uygulanır. Kesi yapılmadan, rahim ağzından girilerek perde kesilir. İşlem kısa sürer, iyileşme hızlıdır ve gebelik sonuçlarında belirgin iyileşme sağlar.
• Adet kanının birikmesine yol açan tıkalı yapılarda cerrahi gereklidir.
• Bikornuat ve didelfis rahimde cerrahi nadiren önerilir; bu ameliyatlar daha kapsamlıdır ve her hastada fayda sağlamaz.

Anomali Varsa Gebelik Takibi

Rahim anomalisi olan gebeliklerde takip biraz daha yakındır:

• Rahim ağzı uzunluğunun düzenli ölçülmesi (erken doğum riski nedeniyle)
• Bebeğin büyümesinin daha sık değerlendirilmesi
• Bebeğin duruşunun son haftalarda dikkatle izlenmesi
• Doğum şeklinin buna göre planlanması

Bu önlemlerle rahim anomalisi olan kadınların büyük çoğunluğu sağlıklı doğum yapabilmektedir.

Sık Sorulan Sorular

Rahim anomalisi olan kadın gebe kalabilir mi?

Evet. Çoğu anomali gebe kalmayı engellemez. Asıl sorun gebeliğin sürdürülmesinde yaşanabilir; bu da uygun tanı ve takiple büyük ölçüde yönetilebilir.

Bu durum kalıtsal mı?

Ailesel yatkınlık gösterebilir, ancak doğrudan kalıtsal geçiş kuralı yoktur.

Septum ameliyatından sonra ne zaman gebe kalabilirim?

Rahim iç yüzeyinin iyileşmesi için genellikle 1-2 adet döngüsü beklenir. Hekiminiz kontrol muayenesiyle karar verecektir.

Tek düşük yaşadım, araştırılmalı mı?

Tek düşük çoğu zaman rastlantısaldır ve kapsamlı araştırma gerektirmez. İki ve üzeri düşükte ise rahim yapısının değerlendirilmesi önerilir.

Özet

Rahim şekil bozukluklarının çoğu belirti vermez ve tedavi gerektirmez. En sık görülen ve gebeliği en çok etkileyen tip septat uterustur; bu tip histeroskopi ile kolayca düzeltilebilir. Tekrarlayan düşük ya da erken doğum öyküsü varsa rahim yapısının üç boyutlu ultrasonla değerlendirilmesi, çoğu zaman gözden kaçan bir nedeni ortaya çıkarabilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Değerlendirme için hekiminize danışınız.