Adet döngüsü, kadın sağlığının en önemli göstergelerinden biridir. Düzenli adet görmek, hormonal dengenin ve yumurtlamanın yolunda gittiğinin işaretidir. Bu nedenle adet düzenindeki değişiklikler, altta yatan bir sorunun ilk habercisi olabilir.
Öte yandan her değişiklik hastalık anlamına gelmez. Önce normalin sınırlarını bilmek gerekir.
Normal Adet Döngüsü Nedir?
- Döngü uzunluğu: Bir adetin ilk gününden bir sonraki adetin ilk gününe kadar 21-35 gün.
- Kanama süresi: 2-7 gün.
- Kanama miktarı: Tüm döngüde yaklaşık 30-80 mililitre. Pratikte, ped ya da tamponun 2 saatten daha sık değiştirilmesini gerektirmeyen miktar.
- Ağrı: Hafif kramp normaldir. Günlük yaşamı aksatan, ağrı kesiciye yanıt vermeyen ağrı normal değildir.
Döngüler arasında birkaç günlük oynamalar normaldir. Ergenlikten sonraki ilk 1-2 yıl ve menopoza yaklaşılan dönemde düzensizlik beklenen bir durumdur.
Düzensizlik Tipleri
- Amenore: Adetin hiç görülmemesi ya da üç ay ve üzeri süreyle kesilmesi.
- Oligomenore: Adetlerin 35 günden seyrek görülmesi.
- Polimenore: Adetlerin 21 günden sık görülmesi.
- Menoraji: Aşırı ve uzun süren kanama.
- Metroraji: Adet dönemleri arasında kanama.
- Dismenore: Şiddetli adet ağrısı.
Adet Düzensizliğinin Nedenleri
Hormonal Nedenler
- Polikistik over sendromu: Seyrek adetin en sık nedenidir.
- Tiroit hastalıkları: Hem az hem fazla çalışan tiroit adet düzenini bozar. Basit bir kan testiyle saptanır.
- Prolaktin yüksekliği: Adetleri seyrekleştirebilir ya da tamamen durdurabilir; göğüsten süt gelmesi eşlik edebilir.
- Yumurtalık rezervinin azalması ve menopoz geçiş dönemi
Yapısal Nedenler
- Rahim içi polipler
- Rahim iç boşluğuna büyüyen myomlar
- Adenomyozis (rahim iç zarının kas tabakasına ilerlemesi)
- Rahim içi yapışıklıklar
- Rahim iç zarı kalınlaşması
Yaşam Tarzı ve Diğer Nedenler
- Hızlı kilo değişimi: Aşırı zayıflama adetleri durdurabilir.
- Yoğun egzersiz: Özellikle sporcularda görülür.
- Ağır stres, uykusuzluk, vardiyalı çalışma
- İlaçlar: Doğum kontrol yöntemleri, bazı psikiyatri ilaçları, kan sulandırıcılar.
- Rahim içi araç: İlk aylarda lekelenme ya da kanama artışı olabilir.
- Kronik hastalıklar: Şeker hastalığı, karaciğer ve böbrek hastalıkları, çölyak.
- Pıhtılaşma bozuklukları: Özellikle ergenlikten beri aşırı kanaması olanlarda araştırılmalıdır.
Adet gecikmesinin ilk akla gelmesi gereken nedeni her zaman gebeliktir. Cinsel olarak aktif kadınlarda değerlendirme gebelik testiyle başlar.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Aşağıdaki durumlarda mutlaka değerlendirilmelisiniz:
- Adetin üç ay ya da daha uzun süre görülmemesi (gebelik dışlandıysa)
- Döngünün sürekli 21 günden kısa ya da 35 günden uzun olması
- Kanamanın 7 günden uzun sürmesi
- Saatte bir ped değiştirmeyi gerektiren yoğun kanama ya da iri pıhtılar
- Adet dönemleri arasında kanama
- İlişki sonrası kanama
- Menopoz sonrası herhangi bir kanama — bu durum her zaman araştırılmalıdır
- Günlük yaşamı aksatan, ağrı kesiciye yanıt vermeyen ağrı
- Kanamaya eşlik eden halsizlik, çarpıntı, nefes darlığı (kansızlık bulguları)
- 16 yaşına kadar hiç adet görülmemiş olması
Değerlendirme Nasıl Yapılır?
Hekiminiz genellikle şu adımları izler: ayrıntılı öykü ve adet takviminin gözden geçirilmesi, gebelik testi, jinekolojik muayene, vajinal ultrason ve hormon testleri (tiroit, prolaktin, FSH, LH, estradiol, gerekirse androjenler). Kan sayımı ile kansızlık değerlendirilir.
Ultrasonda rahim iç zarı kalın saptanırsa ya da menopoz sonrası kanama varsa, iç zardan örnek alınması (biyopsi) gerekebilir. Polip ya da yapışıklık düşünülüyorsa histeroskopi yapılır.
Adet takvimi tutmak değerlendirmeyi belirgin şekilde kolaylaştırır. Başlangıç tarihi, süre, kanama yoğunluğu ve ağrı düzeyini kaydetmek, muayenede en değerli bilgiyi sağlar.
Tedavi
Tedavi doğrudan nedene yöneliktir. Tiroit sorunu varsa tiroit tedavisi, PCOS varsa kilo yönetimi ve hormonal düzenleme, polip ya da myom varsa cerrahi çıkarım, kansızlık varsa demir desteği uygulanır. Yapısal bir neden bulunamayan aşırı kanamalarda hormonal yöntemler ve kanama azaltıcı ilaçlar kullanılır.
Sık Sorulan Sorular
Stres adetimi geciktirir mi?
Evet, yoğun stres yumurtlamayı erteleyerek adeti geciktirebilir. Ancak sürekli tekrarlayan gecikmeleri sadece strese bağlamak doğru değildir; araştırılmalıdır.
Doğum kontrol hapını bıraktım, adetim düzensiz. Normal mi?
İlk birkaç ay düzensizlik görülebilir. Üç aydan uzun süren düzensizlikte değerlendirme gerekir; hap öncesinde de düzensizlik varsa altta yatan durum ortaya çıkmış olabilir.
Menopoza girdim, hafif lekelenme oldu. Beklesem olur mu?
Hayır. Menopoz sonrası her türlü kanama, miktarı ne olursa olsun mutlaka değerlendirilmelidir. Çoğu zaman nedeni ciddi değildir, ancak atlanmaması gereken durumları dışlamak gerekir.
Özet
Adet döngüsü genel sağlığın aynasıdır. 21-35 gün aralığı, 2-7 günlük kanama normal kabul edilir. Üç aydan uzun adet görmemek, aşırı kanama, döngü arası kanama ve özellikle menopoz sonrası her türlü kanama araştırılmalıdır. Adet takvimi tutmak, tanı sürecini hızlandıran en basit adımdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Şikayetiniz için hekiminize danışınız.
