Pelvik organ prolapsusu, halk arasında rahim sarkması olarak bilinen durumdur. Pelvik tabanı oluşturan kas ve bağ dokusunun zayıflaması sonucu rahim, mesane, bağırsak ya da vajina duvarının aşağı doğru yer değiştirmesidir.

Yalnızca rahim sarkması değildir; mesane sarkması (sistosel), bağırsak sarkması (rektosel) ve vajina tepesinin sarkması da aynı grupta yer alır. Sıklıkla birden fazlası bir arada bulunur.

Doğum yapmış kadınlarda hafif derecede sarkma oldukça yaygındır ve çoğu şikayet oluşturmaz. Tedavi kararı sarkmanın derecesinden çok, hastanın yaşam kalitesinin ne kadar etkilendiğine göre verilir.

Belirtileri

• Vajinada dolgunluk, baskı ya da aşağı doğru ağırlık hissi
• Vajinada ele gelen ya da dışarı çıkan kitle hissi
• Bel ve kasık ağrısı, gün sonuna doğru artan rahatsızlık
• İdrar şikayetleri: İdrar kaçırma, mesanenin tam boşalmamış hissi, sık idrara çıkma, idrar yapmak için pozisyon değiştirme ihtiyacı
• Bağırsak şikayetleri: Kabızlık, tam boşalamama hissi, dışkılamak için vajinaya bastırma ihtiyacı
• İlişki sırasında rahatsızlık ya da cinsel yaşamdan kaçınma
• Uzun süre ayakta durmakla ve gün ilerledikçe artan, uzanınca azalan şikayetler

Belirtilerin gün içinde artıp uzanmakla azalması bu tablonun tipik özelliğidir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Vajinal doğum: Özellikle çok sayıda doğum, iri bebek doğurmak ve zor doğumlar.
• Menopoz: Östrojen azalmasıyla bağ dokusu desteğinin zayıflaması.
• Yaş
• Fazla kilo
• Kronik kabızlık ve ıkınma
• Kronik öksürük ve sigara
• Sürekli ağır kaldırma
• Genetik yatkınlık: Bağ dokusu yapısındaki kişisel farklılıklar. Hiç doğum yapmamış kadınlarda da görülebilmesinin nedeni budur.
• Daha önce rahmin alınmış olması

Evreler

Sarkmanın derecesi muayenede belirlenir:

• Evre 1: Hafif sarkma, vajina içinde. Genellikle şikayet oluşturmaz.
• Evre 2: Vajina girişine yaklaşmış. Dolgunluk hissi başlayabilir.
• Evre 3: Vajina girişinden dışarı çıkmış.
• Evre 4: Tam sarkma; organ tamamen dışarıdadır.

Evre 1 ve şikayet oluşturmayan evre 2 sarkmalarda tedavi gerekmez; koruyucu önlemler ve takip yeterlidir.

Tedavi Seçenekleri

1. Konservatif Yaklaşım

• Pelvik taban egzersizleri (Kegel): Hafif ve orta dereceli sarkmalarda belirtileri azaltır, ilerlemeyi yavaşlatır. En az 3 ay düzenli uygulama gerekir.
• Pelvik taban fizyoterapisi: Uzman eşliğinde yapılan program, tek başına yapılan egzersizden daha etkilidir.
• Kilo verme
• Kabızlığın tedavisi ve ıkınmadan kaçınma
• Ağır kaldırmanın bırakılması
• Sigaranın bırakılması ve kronik öksürüğün tedavisi
• Bölgesel östrojen tedavisi: Menopoz sonrası dokuların desteklenmesi için.

2. Pesser (Vajinal Destek Halkası)

Vajina içine yerleştirilen, sarkan organı destekleyen silikon bir cihazdır. Ameliyat istemeyen, ameliyat için uygun olmayan ya da ameliyatı ertelemek isteyen kadınlar için etkili bir seçenektir.

Farklı boyut ve şekilleri vardır; kişiye uygun olanın seçilmesi gerekir. Düzenli temizlik ve periyodik kontrol şarttır. Doğru kullanıldığında yıllarca sorunsuz kullanılabilir.

3. Cerrahi Tedavi

Şikayetleri belirgin, konservatif yöntemlerden fayda görmeyen hastalarda uygulanır. Yaklaşım sarkan bölgeye ve hastanın durumuna göre değişir:

• Vajinal onarım ameliyatları: Sarkan vajina duvarının onarılması.
• Rahmi koruyan askı ameliyatları: Rahim alınmadan yukarı asılması. Rahmini korumak isteyen hastalar için uygundur.
• Vajinal ya da laparoskopik histerektomi ve tepe askısı
• Laparoskopik sakrokolpopeksi: Vajina tepesinin omurgaya bir destek materyaliyle asılması. Uzun dönem sonuçları iyidir.
• Kapatma ameliyatları: İleri yaşta, cinsel aktif olmayan ve genel durumu cerrahiye uygun olmayan hastalarda düşünülebilir.

Ameliyat kararı verilirken yaş, cinsel aktivite durumu, çocuk isteği, eşlik eden idrar kaçırma ve genel sağlık durumu birlikte değerlendirilir.

Korunma

• Doğum sonrası dönemde pelvik taban egzersizlerine başlayın.
• Kilonuzu uygun aralıkta tutun.
• Kabızlığı önleyin; lifli beslenme ve bol su.
• Tuvalette uzun süre oturmayın ve ıkınmayın.
• Ağır kaldırırken doğru tekniği kullanın; mümkünse kaçının.
• Sigarayı bırakın.
• Kronik öksürüğü tedavi ettirin.

Sık Sorulan Sorular

Sarkma kendiliğinden düzelir mi?

Var olan sarkma kendiliğinden tamamen düzelmez. Ancak egzersiz ve yaşam tarzı değişiklikleriyle belirtiler azalabilir ve ilerleme yavaşlatılabilir. Doğum sonrası ilk aylarda görülen hafif sarkma bir miktar geriler.

Ameliyat olursam cinsel yaşamım etkilenir mi?

Uygun teknikle yapılan onarımlarda cinsel yaşam genellikle olumsuz etkilenmez; sarkmaya bağlı rahatsızlık ortadan kalktığı için çoğu hastada iyileşme bildirilir. Bu konudaki beklenti ve endişelerinizi ameliyat öncesi mutlaka paylaşın.

Sarkmam var, gebe kalabilir miyim?

Evet. Ancak çocuk isteği tamamlanmadan cerrahi onarım genellikle ertelenir; gebelik ve doğum onarımı bozabilir.

Ameliyat sonrası tekrarlar mı?

Tekrarlama olasılığı vardır. Zorlayıcı faktörlerin (kilo, kabızlık, ağır kaldırma, öksürük) sürmesi riski artırır. Ameliyat sonrası da pelvik taban egzersizlerine devam edilmesi önerilir.

Özet

Pelvik organ prolapsusu, pelvik taban zayıflığına bağlı yaygın bir durumdur. Hafif dereceler tedavi gerektirmez. Tedavi kararı sarkmanın derecesinden çok yaşam kalitesine etkisine göre verilir. Pelvik taban egzersizleri, pesser ve cerrahi seçenekler basamaklı olarak değerlendirilir. Şikayetlerinizi paylaşmaktan çekinmeyin; bu durum sessizce katlanılması gereken bir sorun değildir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tedavi seçeneğiniz için hekiminize danışınız.